Bilgi Rafı

Söz sanatları (edebî sanatlar), ifadeye zenginlik katmak, ifadenin etkisini artırmak ya da az sözle çok şey ifade etmek için kullanılır.

Söz sanatları abartma, benzetme, kişileştirme ve konuşturma olmak üzere dörde ayrılır:

1. Abartma (Mübalağa)

Bir şeyin niteliklerini veya bir olayı olduğundan fazla büyüterek veya küçülterek anlatmaya abartma denir.

Örnekler

1)Akşamki maça gelemem çünkü dünyalar kadar ödevim var.(Bu cümledeki kişi çok fazla ödeve sahip olduğunu abartma yaparak anlatmaktadır.)

2)Yeni aldığı saati kırılınca küplere bindi.(Bu cümledeki kişi öfke duygusunu abartma yaparak anlatmaktadır.Çünkü gerçekte kişi sinirlendiğinde küplere binmez.)

2. Benzetme (Teşbih)

Anlatımı kuvvetlendirmek, sözün etkisini artırmak için aralarında değişik yönlerden ilgi bulunan iki şeyden zayıf olanın kuvvetli olana benzetilmesine benzetme denir.

Tam bir benzetmede dört temel unsur vardır:
► Benzeyen: Zayıf unsur.
► Benzetilen: Kuvvetli unsur.
► Benzetme yönü: İki unsur arasındaki benzetme sebebi.
► Benzetme edatı: Benzetmede kullanılan “gibi, kadar” edatlarıdır.

Örnek

Serkan keçi gibi inatçı bir çocuktur.

Serkan=Benzeyen , Keçi=Benzetilen , Gibi=Benzetme Edatı , İnatçı=Benzetme Yönü

Bu cümlede “Serkan”, “inatçılık” bakımından “keçi”ye benzetilmiştir. Burada “keçi”nin inatçılık özel­liği herkes tarafından bilindiğinden, benzetme çok rahat anlaşılmakta, söz daha etkili olarak anlatıl­maktadır.

3. Kişileştirme (Teşhis)

İnsan dışındaki varlıklara insana özgü özelliklerin verilmesine kişileştirme denir. Bu sanatta hayvanlara, bitkilere ve diğer varlıklara insana özgü özellikler verilerek ifade daha çekici hâle getirilir, duygular daha güzel anlatılır.

Örnekler

Kuşlar,senin uzak diyarlara gittiğini söylediler bana.
(“Kuşlar” konuşmaktadır, kişileştirme yapılmıştır.)

Gökyüzü ağlıyor kavuşamadığı güneşi için. (Gökyüzü ağlamaktadır, kişileştirme yapılmıştır.)

4. Konuşturma (İntak)

İnsan dışındaki varlıkları konuşturma, onların ağzından söz söyleme sanatına intak(konuşturma) denir.

Örnekler

Tilki dedi kargaya; “Bir şarkı söyle de neşemizi bulalım.”

Adam elini uzattı,tam onu koparacağı sırada menekşe: Bana dokunma!diye bağırdı.

DİKKAT!!

 Her intak sanatında teşhis sanatı vardır; ancak her teşhiste intak sanatı yoktur. İntak sanatının bulunduğu her yerde teşhis sanatı da vardır. İnsan dışındaki canlı ve cansız varlıkları konuşturma sanatıdır. Konuşturma, kişileştirmeden sonra gelir. Varlık önce kişileştirilir, gerekirse konuşturulur.

SÖZ SANATLARI ÖRNEK SORULAR

1)Aşağıdaki dizelerin hangisinde dört öğesi de bulunan bir teşbih vardır?

A) Her hatıra bir damla yaş oldukça gözümde
B) Gördüm deniz dedikleri bin başlı ejderi
C) Canlandı hayalimde o mazideki yazlar
D) Her gölge bir insan kadar inceydi, derindi

2)Aşağıdakilerden hangisinde abartma vardır?

A ) arkadaşım çok güçlüydü

B ) Güle güle öldük

C ) Deniz çarşaf gibiydi

D ) Teknoloji ses hızını aşan araçlar geliştirildi

” Deniz ve mehtap sordular seni: Neredesin ? “

3)Bu konuşmada aşağıdaki söz sanatlarından hangileri vardır ?

A)Abartma – Benzetme B)Benzetme – Kişileştirme C)Kişileştirme – Konuşturma D)Konuşturma – Abartma

” Adamın biri bir dost aramak için yollara düşmüş. Yolda bir ayıyla karşılaşmış. Ayı da yalnızlıktan çok bunaldığı için birbirleriyle arkadaş olmaya karar vermişler. “

4)Bu paragrafta aşağıdaki sanatsal anlatım yollarından hangisi kullanılmıştır?

A)Konuşturma B)Abartma C)Kişileştirme D)Benzetme

-CEVAP ANAHTARI-

1)D 2)B 3)C 4)C

Yukarıda anlatılanları pekiştirmek amacıyla Tonguç Akademi’ den söz sanatları konusunu dinleyebilirsiniz.